You were a new world. My new world.

So there in Number Eighteen Rugby Street’s
Victorian torpor and squalor I waited for you.
I think of that house as a stage-set –
Four floors exposed to the auditoriums.
On all four floors, in, out, the love-struggle
In all its acts and scenes, a snakes and ladders
Of intertangling and of disentangling
Limbs and loves and lives. Nobody was old.
An unmysterious laboratory of amours.
Perpetual performance – names of the actors altered.
But never the parts. They told me: ‘You
Should write a book about this house. It’s possessed!
Whoever comes into it never gets properly out!
Whoever enters it enters a labyrinth –
A Knossos of coincidence. And now you’re in it.’
The legends were amazing. I listened, amazed.

I lived there alone. Sat alone
At the hacked, archaic, joiner’s bench
That did for desk and table,
And waited for you and Lucas.
Whatever I was thinking I was not thinking
Of that Belgian girl in the ground-floor flat,
Plump as a mushroom, hair black as boot polish:
The caged bird and extra-marital cuddle
Of the second-hand-car dealer who kept
The catacomb basement heaped with exhaust mufflers,
Assorted jagged shafts of cars, shin-rippers
On the way to the unlit and unlovely
Lavatory beneath the street’s pavement.
That girl had nothing to do with the rest of the house
But play her part in the drama. Her house-jailor
Who kept her in solitary was a demon
High-explosive, black, insane Alsatian
That challenged through the chained crack of the door
Every entrance and exit. He guarded her,
For the car dealer, from all, too well finally.
Not, seven years in the future, from her gas-oven.
She was nothing to do with me. Nor was Susan
Who still had to be caught in the labyrinth,
And who would meet the Minotaur there,
And would be holding me from my telephone
Those nights you would most need me. On this evening
Nothing could make me think I would ever be needed
By anybody. Ten years had to darken,
Three of them in your grave, before Susan
Could pace that floor above night after night
(Where you and I, the new rings on our fingers,
Had warmed our wedding night in the single bed)
Crying alone and dying of leukaemia.

Lucas was bringing you. You were pausing
A night in London on your escape to Paris.
April 13th, your father’s birthday. A Friday.
I guessed you were off to whirl through some euphoric
American Europe. Years after your death
I learned through desperation of that search
Through those following days, scattering your tears
Around the cobbles of Paris. I deferred for a night
Your panics, your fevers, your worst fear –
The toad-stone in the head of your desolation.
The dream you hunted for, the life you begged
To be given again, you would never recover, ever.
Your journal told me the story of your torture.
I guess how you visited each of your sacred shrines
In raging faith you’d catch him there, somehow,
By clairvoyance, by coincidence –
Normally child’s play to a serious passion.
This was not the last time it would fail you.
Meanwhile there was me, for a few hours –
A few pence on the fare, for insurance.
Happy to be martyred for folly
I invoked you, bribing Fate to produce you.
Were you conjuring me? I had no idea
How I was becoming necessary.
Or what emergency Fate would make
Of my casual self-service. I can hear you
Climbing the bare stairs, alive and close,
Babbling to be overheard, breathless.
That was your artillery, to confuse me:
Before coming over the top in your panoply
You wanted me to hear you panting. Then –
Blank. How did you enter? What came next?
How did Lucas delete himself, for instance?
Did we even sit? A great bird, you
Surged in the plumage of your excitement,
Raving exhilaration. A blueish voltage –
Fluorescent cobalt, a flare of aura
That I later learned was yours uniquely.
And your eyes’ peculiar brightness, their oddness,
Two little brown people, hooded, Prussian,
But elvish, and girlish, and sparkling
With the pressure of your effervescence.
Were they family heirlooms, as in your son?
For me yours were the novel originals.
And now at last I got a good look at you.
Your roundy face, that your friends, being objective,
Called 'rubbery’ and you, crueller, 'boneless’:
A device for elastic extremes,
A spirit mask transfigured every moment
It its own séance, its own ether.
And I became aware of the mystery
Of your lips, like nothing before in my life,
Their aboriginal thickness. And of your nose,
Broad and Apache, nearly a boxer’s nose,
Scorpio’s obverse to the Semitic eagle
That made every camera your enemy,
The jailor of your vanity, the traitor
In your Sexual Dreams Incorporated,
Nose from Attila’s horde: a prototype face
That could have looked up at me through the smoke
Of a Navajo campfire. And your small temples
Into which your hair-roots crowded, upstaged
By that glamorous, fashionable bang.
And your little chin, your Pisces chin.
It was never a face in itself. Never the same.
It was like the sea’s face – a stage
For weathers and currents, the sun’s play and the moon’s.
Never a face until that final morning
When it became the face of a child – its scar
Like a maker’s flaw. But now you declaimed
A long poem about a black panther
While I held you and kissed you and tried to keep you
From flying me about the room. For all that,
You would not stay.

We walked south across London to Fetter Lane
And your hotel. Opposite the entrance
On a bombsite becoming a building site
We clutched each other giddily
For safety and went in a barrel together
Over some Niagara. Falling
In the roar of your soul your scar told me –
Like its secret name or its password –
How you had tried to kill yourself. And I heard
Without ceasing for a moment to kiss you
As if a sober star had whispered it
Above the revolving, rumbling city: stay clear.

A poltroon of a star. I cannot remember
How I smuggled myself, wrapped in you,
Into the hotel. There we were.
You were slim and lithe and smooth as a fish.
You were a new world. My new world.
So this is America, I marvelled.
Beautiful, beautiful America!

Ted Hughes, 18 Rugby Street [In:] Birthday Letters

Life, Sylvia. Life.

I hadn’t factored in all the snow. It reflected the chalk sky already infused with murky smears. It would prove difficult for my simple camera, too much, then too little, available light. After half an hour my fingers were getting frostbitten and the wind was coming up, yet I stubbornly kept taking pictures. I hoped the sun would return and I irrationally shot, using all of my film. None of the pictures were good. I was numb with cold but couldn’t bear to leave. It was such a desolate place in winter, so lonely. Why had her husband buried her here? I wondered. Why not New England by the sea, where she was born, where salt winds could spiral over the name PLATH etched in her native stone? I had an uncontrollable urge to urinate and imagined spilling a small stream, some part of me wanting her to feel that proximate human warmth.

Life, Sylvia. Life.

The bucket of pens was gone, perhaps retired for winter. I went through my pockets, extracting a small spiral notebook, a purple ribbon, and a cotton lisle sock with a bee embroidered near the top. I tied the ribbon around them and tucked them by her headstone. The last of the light faded as I trudged back to the heavy gate. It was only as I approached the car that the sun appeared and now with a vengeance. I turned just as a voice whispered:

—Don’t look back, don’t look back.

It was as if Lot’s wife, a pillar of salt, had toppled on the snow-covered ground and spread a lengthening heat melting all in its path. The warmth drew life, drawing out tufts of green and a slow procession of souls. Sylvia, in a cream-colored sweater and straight skirt, shading her eyes from the mischievous sun, walking on into the great return.

In early spring I visited Sylvia Plath’s grave for a third time, with my sister Linda. She longed to journey through Brontë country and so we did together. We traced the steps of the Brontë sisters and then traveled up the hill to trace mine. Linda delighted in the overgrown fields, the wildflowers, and the Gothic ruins. I sat quietly by the grave, conscious of a rare, suspended peace.

Spanish pilgrims travel on Camino de Santiago from monastery to monastery, collecting small medals to attach to their rosary as proof of their steps. I have stacks of Polaroids, each marking my own, that I sometimes spread out like tarots or baseball cards of an imagined celestial team. There is now one of Sylvia in spring. It is very nice, but lacking the shimmering quality of the lost ones. Nothing can be truly replicated. Not a love, not a jewel, not a single line.

Patti Smith, M Train, 2015.

Moje cudowne poczucie łączności z rzeczami tego świata minęło

Pewnego dnia zarys wybrzeża wyrył się na soczewce mego oka na zawsze. Kwiecień był upalny. Wygrzewałam się na połyskujących od miki kamiennych schodach domu mej babki, patrząc na ścianę pokrytą pstrym deseniem jajowatych kamieni, wachlarzowatych muszli i barwnego szkła. Moja matka od trzech tygodni przebywała w szpitalu. Byłam w złym humorze i na nic nie miałam ochoty. Jej odejście wypaliło dymiącą dziurę w mym niebie. Jak mogła ona, kochająca i wierna, opuścić mnie tak beztrosko? Moja babka, wyrabiając ciasto na chleb, nuciła wesoło z ukrytym podnieceniem. Ponieważ była bardzo wiedeńska i wiktoriańska, zaciskała tylko usta, nie chcąc mi nic powiedzieć. Wreszcie trochę zmiękła.
— Po powrocie matki czeka cię niespodzianka — oświadczyła. — To będzie coś miłego — niemowlę.
Nienawidziłam niemowląt. Ja, która przez dwa i pół roku znajdowałam się w centrum pełnego czułości wszechświata, poczułam jak oś przechyla się, a polarny chłód poraża moje kości. Stanę się widzem, muzealnym mamutem.
Nawet mój dziadek, siedzący na oszklonej werandzie, nie zdołał wyrwać mnie z ogromnego przygnębienia. Nie pozwoliłam mu schować fajki w kauczukowym drzewie i zmienić jej w drzewo fajkowe. Odszedł w swych trampkach, urażony. Wciąż jednak pogwizdywał beztrosko. Odczekałam, aż okrążywszy Wzgórze Wieży Ciśnień oddali się w stronę nadmorskiego bulwaru, gdzie kioski z lodami i gorącymi kiełbaskami były jeszcze zabite deskami mimo łagodnej, jak na tę porę roku, pogody. Liryczne pogwizdywanie dziadka wzywało mnie do poszukiwania przygody i zapomnienia. Lecz ja nie chciałam zapomnieć. Żywiąc w sercu urazę, brzydka i kłująca jak smutny jeżowiec, wlokłam się samotnie w przeciwnym kierunku, ku ponuremu więzieniu. Patrząc jakby z dalekiej gwiazdy, dostrzegałam trzeźwo i obojętnie odrębność każdej rzeczy. Dotknęłam powierzchni swojej skóry; to jestem ja. Ten kamień jest kamieniem. Moje cudowne poczucie łączności z rzeczami tego świata minęło.

Sylvia Plath, Ocean 1212-W, [W:] Sylvia Plath, Opowiadania, tłum. Teresa Truszkowska, Kraków 1992.

Oto dziewczyna, która ugryzła chłopca

Przeszła do małego, nie znanego jej pokoju. Drzwi zatrzasnęły się. Stosy płaszczy piętrzyły się na stołach, zrzucone futerały i skorupy. Błąkające się duchy odpłynęły w różne strony. Wybrałam to ciało, ten pokój.

– Leonard.

– Brandy? – Leonard wyjął pokryty parą kieliszek z pożółkłego zlewu. Klarowny czerwonawy płyn trysnął z butelki. Dody sięgnęła po kieliszek. Jej zmoczone ręce cofnęły się. Puste.

– Spróbuj jeszcze raz.

Jeszcze raz. Kieliszek uniósł się i oddalił, zataczając się i wykonując wspaniały śmiertelny skok na płaską brzydką ścianę koloru umbry. Kwiat z migających iskier utworzył niespodziewaną melodię, roniąc potem płatki w krystalicznym glissandzie. Leonard odepchnął ścianę lewym ramieniem i osadził ją w przestrzeni między tym ramieniem i twarzą. Dody natężyła głos, chcąc przekrzyczeć nasilające się wiatry, lecz one tym głośniej rozbrzmiewały w jej uszach. A potem, przerzucając pomost nad przepaścią, tupnęła. Zamknąć te cztery wiatry w workach z koźlej skóry. Tupać. Podłoga zadźwięczała.

– Czy dobrze się czujesz?  – spytał Leonard.

– Posłuchaj. Mam posąg. –  Oczy o kamiennych powiekach zmrużone ponad uśmiechem. Uśmiech uwiązany jak kamień młyński u jej szyi. – Muszę strzaskać ten posąg.

– A więc?

– To ten anioł z kamienia. Tylko nie jestem pewna, czy to anioł. Może to kamienny gargulec. Wstrętna figura pokazująca język. – Pod deskami podłogi huczały i pomrukiwały tornada.

–  Może jestem szalona. –  Huragany ucichły na chwilę, by posłuchać.

– Czy możesz to zrobić? Leonard w odpowiedzi tupnął nogą. Tupnął o podłogę. Tupnął i zniknęły ściany. Tupnął, sufit uniósł się ku zaświatom. Zdjął jej czerwoną przepaskę podtrzymującą włosy i schował do kieszeni. Zielony cień, omszały cień na ustach. A w środku labiryntu, w sanktuarium ogrodu, kamienny chłopiec popękał i rozpadł się na milion odłamków.

– Kiedy cię znów zobaczę? – Wyleczona z gorączki stała, z nogą opartą zwycięsko na pulchnej ręce. Zapamiętaj, to mój upadły gargulec, mój książę z kamyczków.

– Pracuję w Londynie.

– Kiedy?

– Mam obowiązki. – Ściany ścieśniły się, słoje drzewne i drobiny szkła znów wróciły na swoje miejsce. – W sąsiednim pokoju. – Cztery wiatry obwieściły swój odwrót i klęskę, odbiegając tunelem wokół opasanego morzem świata. Och, wydrążenie, wydrążenie. Wydrążenie w żłobionym kamieniu. Leonard pochylił się nad swą ostatnią wieczerzą. Czekała. Czekała, patrząc na bladość jego policzka w odcieniu grynszpanu, poruszającego się tuż przy jej ustach. Zęby zatopiły się w ciele. I trzymały. Sól, ciepła sól obmyła kubki smakowe jej języka. Zęby usiłowały się zewrzeć. Ból wystąpił daleko w korzonkach nerwowych ich kości. Zapamiętaj to, zapamiętaj. Ale on drżał. Potrząsnął nią i rzucił o chropowatą powierzchnię ściany. Zęby zacisnęły się na rozrzedzonym powietrzu. Bez słowa, ciemne plecy odwróciły się i zmniejszyły, oddalając się przez nagle wyrosłe skądś drzwi. Słoje drzewne listew, regularne słoje desek podłogowych usiłowały ustawić pionowo świat. Wychwiany świat. Powietrze napłynęło, wypełniając pustkę po zniknięciu Leonarda. Nic jednak nie wypełniło pustki w jej oku. W półotwartych drzwiach rozbrzmiały parskania i szepty. W ciężkim od dymu powietrzu na zabawie, rozszczepionym przez szczelinę, ukazał się Hamish, ze skupioną twarzą wyzierającą spoza błyszczącej, różowej jak z gumy maski.

– Dobrze się czujesz?

– Oczywiście, że dobrze.

– Przyniosę ci płaszcz. Wyjdźmy.

Hamish znów zniknął. Mały chłopiec w okularach i nędznym ubraniu w musztardowym kolorze wyszedł z wnęki, kierując się ku toalecie. Tak jak ona oparł się o ścianę i spojrzał na nią zalotnie. Poczuła, że ręką zatyka usta i nagle podskakuje, jakby ją schwycił kurcz.

– Może ci coś przynieść?

Dziwny błysk zamigotał w jego oku jak u ludzi na widok krwi ofiary wypadku ulicznego, obficie broczącej i zbierającej się na chodniku. Zbiegli się, by się gapić. Areny ciekawskich oczu.

– Mój notes – powtarzała wciąż Dody. – Zostawiłam go w pierwszym pokoju na parapecie okna za zasłoną.

Chłopiec wyszedł. Hamish pojawił się z jej czerwonym płaszczem; z czarnej togi zwisał strzęp jedwabiu. Wsunęła posłusznie ręce. Jej twarz płonęła, obnażona, nie uszminkowana.

– Jest tu jakieś lustro?

Hamish wskazał je ręką. Zamglone, pęknięte, owalne lustro wisiało nad niegdyś białym zlewem, który pożółkł od stuletnich wymiocin i plam od wódki. Pochyliła się ku zwierciadłu i zmęczona, dobrze znana jej twarz, o pustych brązowych oczach i z brunatną blizną na lewym policzku przypłynęła ku niej poprzez mgłę. Brak było ust w tej twarzy: w miejscu ust widniał ten sam szary kolor co naokoło, zaznaczając ich kształt za pomocą cieni pod wypukłymi i wystającymi fragmentami, jak w nieudolnie uformowanej rzeźbie.

Chłopiec stał obok niej, trzymając notes w okładce z odrapanej brązowej skóry. Dody wzięła go do ręki. Sztyftem czerwonej szminki pociągnęła po linii ust, przywracając im barwę.

– Dziękuję – uśmiechnęła się do chłopca lśniącymi ustami, o barwie świeżej czerwieni.

– Zaopiekuj się teraz mną – powiedziała do Hamisha. – Zachowałam się podle.

– Wszystko w porządku.

Lecz inni by tak nie powiedzieli.

Hamish otworzył drzwi. Wejść do pokoju. Nikt nie patrzył: krąg odwróconych pleców i twarzy. Dźwięki fortepianu wciąż snuły się powoli w tle rozmów. Ludzie śmiali się teraz głośno. Leonard przy fortepianie, przygarbiony Leonard z białą chusteczką przytkniętą do lewego policzka. Wysoka, blada Delores-Cheryl-Iris, usiana piegami jak tygrysia lilia, podeszła do niego, by pomóc mu zetrzeć krew.

– Ja to zrobiłam – poinformowała Dody obojętne powietrze. Lecz zobowiązanie stanęło na drodze, głupio się uśmiechając.

Zobowiązanie. Woda z mydłem nie zmyje tego odciśniętego kółka zębów przez dobry tydzień. Dody Ventura. Zapamiętaj to, zapamiętaj.

Dzięki Hamishowi, opiekuńczemu, w najmniejszym stopniu nie zagniewanemu, doszła do drzwi pokoju nie obrzucona kamieniami, ociągając się z odejściem, a jednak odchodząca. Schodząc w dół po wąskich schodach natknęła się na twarz Adeli, okoloną lśniącymi, jasnymi włosami, otwartą, szczerą i nietykalną jak lilia wodna; ta białość blondynki, nadzwyczaj czysta, zamknięta w swej nieskazitelności. Adela należąca do wielu mężczyzn, a jednak dziewicza. Samo jej pojawienie się było wyrzutem, jak milcząca obecność mniszki. Oswald podpierał ją z tyłu, a za nim szedł wysoki, niezgrabny, przygnębiony Atherton. Oswald o spłaszczonej głowie neandertalczyka, którego gładkie włosy sczesane na bok ukrywały błyszczącą, cofniętą stromiznę czaszki, spojrzał na Dody przez szylkretowe okulary.

– Powiedz nam coś o budowie kości, Dody.

Dostrzegła wyraźnie w nieprzeniknionym świetle przyszłych dni ich troje razem, wchodzących do pokoju, który wrzał od szoku spowodowanego jej wyczynem, wersjami i wariantami na jego temat – wyczynu, co miał napiętnować ją jutro jak brunatna blizna na policzku na wszystkich wydziałach uniwersyteckich i w całym mieście. Matki będą przystawać na Market Hill, pokazując ją swoim dzieciom: “Oto dziewczyna, która ugryzła chłopca. Umarł nazajutrz”. Słuchajcie, słuchajcie, jak psy ujadają.

Sylvia Plath, Kamienny chłopiec z delfinem, [W:] Sylvia Plath, Opowiadania, tłum. Teresa Truszkowska, Kraków 1992.


Znam dno, mówi, dotykam go swym wielkim korzeniem:
Tego się właśnie boisz.
Ja się nie boję; ja tam byłam.

Czy słyszysz we mnie morze,
Jego skargę?
Czy też głos nicości, będącej twym opętaniem?

Miłość to cień.
Leżysz i płaczesz po niej –
Posłuchaj stuku jej kopyt, ona odbiegła jak rumak.

Całą noc będę tak dziko galopować,
Aż twa głowa stanie się kamieniem, a poduszka trawą,
Budząc echa, echa.

Czy mam przynieść ci rytm zatruty?
Ten wielki spokój to deszcz.
Jego owoc: cynowobiały jak arszenik.

Wycierpiałam okrucieństwo zachodów słońca.
Wypaliłam się do korzenia.
Moje czerwone włókna płoną jak druciana ręka.

Rozpadam się na kawałki wirujące jak maczugi.
Tak gwałtowny wicher
Nie zniesie obojętności: muszę krzyczeć.

Księżyc jest tez okrutny; przyciąga mnie
Bezlitośnie, gdyż jest bezpłodny.
Jego blask rani mnie. Być może go schwytałam.

Puszczam go wolno, puszczam wolno.
Okrojonego jak po ciężkiej operacji.
Jak twoje złe sny opętały mnie i wzbogaciły.

Zamieszkuje mnie krzyk,
Nocą wzlatuje,
By wczepić swe haczyki w obiekt miłości.

Przeraża mnie ta ciemna istota
Uśpiona we mnie:
Cały dzień czuję jej delikatne obroty i złośliwość.

Chmury przepływają i nikną.
Czy to twarze miłości blade, bezpowrotnie stracone?
Czy to dla nich niepokój targa mym sercem?

Nie pojmuję nic więcej.
Co to za twarz,
Tak śmiercionośna w gąszczu gałęzi? –

Wsącza swój jad żmii.
Poraża wolę. To poszczególne grzechy,
Co niosą śmierć, śmierć, śmierć.

Tłum. Teresa Truszkowska

Sylvia Plath, Wiersze wybrane, tłum. Teresa Truszkowska i Jan Rostworowski, wybór i posłowie Teresa Truszkowska, Kraków 1975, s. 41-43.

Nocne tańce

Uśmiech padł na trawę.

A w czym zagubią się twoje
Nocne tańce? W matematyce?

Tak idealne pętle i spirale –
Z pewnością

Wędrują po świecie, nie będę żyć
Wyzuta z piękna, z daru

Twego oddechu, woni wilgotnej
Trawy twych snów, lilie, lilie.

Ich ciała są obce.
Chłodne zwoje jaźni, kalie,

Tygrysie lilie strojne –
Cętki na rozpostartych płatkach.

Muszą przebyć taką przestrzeń,

Taki chłód i niepamięć.
Twoje gesty spadają jak łuski –

Ciepłe i ludzkie, ich różane światło
Krwawi i odpada

W czarnej amnezji nieba.
Czemuż mi dano

Te światła, te planety
Spadające jak łaska, jak płatki

Białe, sześcioramienne
Na me oczy, usta i włosy

I nagle topniejące.

Sylvia Plath, Nocne tańce, tłum. Teresa Truszkowska, [W:] Sylvia Plath, Wiersze wybrane, tłum. Teresa Truszkowska i Jan Rostworowski, wybór i posłowie Teresa Truszkowska, Kraków 1975, s. 45-46.