English professor’s ass

My English professor’s ass was so beautiful. It was perfect and full as she stood at the board writing some important word. Reality or perhaps illusion. She opened the door. With each movement of her arms and her hand delicately but forcefully inscribing the letters intended for our eyes her ass shook ever so slightly. I had never learned from a woman with a body before. Something slow, horrible and glowing was happening inside me. I stood on the foothills to heaven. She opened the door.

There were a bunch of us in Eva Nelson’s world literature class who had gone to catholic school. Nobody was that different, 18-year-old kids who had grown up going to the Blessing of the Fleet, hooting and drinking beer, who went to Sacred Heart, who played against Our Lady. Hardly anyone in the class was really that different. Everyone it seemed to me lived in a roughly catholic world. But those of us who knew nothing else–we were especially visible. When we had a thought, an exciting thought we’d go: Sst. Sst. Like a batch of little snakes. We meant “Sister.” Sister, pay attention to me. Call me now.

Eva Nelson had been teaching Pirandello. What we really are considering here: and now she faced us with her wonderful breasts. I know that a woman when she is teaching school begins to acquire a wardrobe that is slightly different from her daily self. How she exposes herself to the world. For instance later in the semester I went to a party at her house in Cambridge and she sat on her couch in her husband’s shirt. He was a handsome and distant young man named Gary, he was the Nelson and she wore his shirt and you really couldn’t see her breasts at all but she had a collection of little jerseys, tan and peach, pale gold and one was really white I think. Generally she dressed in sun tones–nothing cool, nothing blue. Nothing like the airy parts of the sky, but the hot and distant tones of the sun and her breasts were in front of me, I was looking at her face and I knew I was alive.

Eileen Myles, Inferno.

The slippery wet thing with a hard pearly center, jammed in my face

Momentarily, she acted as if she intended to really ravage me, but it was a phoney growl. She didn’t know how. I must fuck Robin. That was my job. She had the largest … cunt, vagina I have ever stuck my finger in. It was big red and needy. I stuck two three fingers in and fucked her and fucked her. I’ve always received complaints that I was rough but I felt like I could have been shoving a stick up this woman, a branch. Her ass was up in the air, it was April and the trees were still pretty bare and I looked through the black rusty cross-hatched window gates of my East Village apartment and I felt detached and I fucked and fucked her with my hand, and twisting her nipples. She moaned and growled with pleasure. Such a woman, I have never met such a horny animal nor have I ever so distinctly serviced a woman before. Do you want my fist inside you. Anything she shrieked, anything.

So this is my late winter stolen landscape. Robin’s hungry butt bobbing in front of my window next to my desk where I write. I felt my home, myself, violated by this animal. I couldn’t stop. This must be what faggots do. The inside of her pussy was hot and warm, it did, it did feel like a live animal. I put my fingertip to her butt-hole but there didn’t seem to be any magic there. I was getting bored. Wanna come up on me. I wanted to be underneath—her pussy on my mouth. Sure, anything. I had no way of framing her true repertoire with these kind of replies. I suspected she had done everything in the past, or on the other hand maybe she was a liar.

Here it comes, the salty hairy organ, the slippery wet thing with a hard pearly center, jammed in my face. I started licking and sucking like crazy. I am wild for the sensation of having my face covered and dominated, almost smothered by a cunt. She was happy. It all seemed one to her, then a great groan and buckets of wet acrid fluid flooded into my mouth, splashing down my cheeks and onto my pillow. Initially I surmised she had come in some new way, but it was pee and now I had drank it for the first time. I swallowed some, but then no I don’t really want to drink piss. I wiped the edges of my mouth and then kissed her. I think she said I’m sorry but grinned at me wiping my face. Do you have any music she said. Take a look—the tapes are on the refrigerator. I lay on the bed, fascinated by the acrid taste of piss, yet horrified at the inadequacies of my tape collection. Da, duh-duh, Da, duh-duh came the opening notes of “Kimberly” and Robin walked naked across the length of my apartment like she was the real Patti Smith.

I think we tried to cram more into her pussy for a while after that and she gave my lips a quick swipe with her mouth, but I really suspected that was not her cup of tea. Because she was not a lesbian, nothing like that.

Do you have a towel? Actually I didn’t. Or I didn’t have a clean towel and I didn’t want to give her mine, out of a desire not to insult one of us. Finally I gave her a facecloth. I guess a towel’s a towel. I didn’t know what was going on. I’ve got to meet my girlfriend she explained. Today she had a girlfriend. A blow to the stomach, received in silence of course. I’m going out too I said. Well then come on, come with me to meet her. I did something in the kitchen sink, brushed my teeth, but I was feeling demolished.

Eileen Myles, Chelsea Girls.

Ale jej uszy, ach, jej uszy…

Ale wolałbym opowiedzieć wam o jej uszach. Przeoczyłem je w klubie tenisowym, kiedy związywała włosy tamtą zieloną wstążką, pod kolor lamówki i guzików na sukience. A na co dzień nosiła włosy rozpuszczone, pofalowane na uszach i sięgające połowy szyi. Tak że dopiero kiedy znaleźliśmy się w łóżku, a ja zabrałem się do szperania i węszenia po całym jej ciele, w każdym zakamarku, w każdej nadmiernie i niedostatecznie zbadanej części, pochylony nad nią, odgarnąłem jej włosy i odkryłem uszy.

Nigdy wcześniej nie poświęcałem uszom zbyt wiele uwagi, widząc w nich tylko komiczne narośle. Dobre uszy to takie, których się nie zauważało; złe uszy sterczały jak skrzydła nietoperza lub były kalafiorowate po ciosie boksera, albo też –jak uszy tamtego wściekłego kierowcy przy przejściu dla pieszych –chropowate, czerwone i włochate. Ale jej uszy, ach, jej uszy… od dyskretnego, niemal nieistniejącego płatka łagodnym łukiem biegły do góry, ale potem w połowie drogi takim samym łukiem zawracały ku jej czaszce. Jakby zaprojektowano je raczej według jakiejś idei estetycznej, a nie zasad użyteczności słuchowej.

Kiedy zwracam jej na to uwagę, mówi:
– Pewnie są takie, żeby wszystkie te bzdury przelatywały obok i nie trafiały do środka.

Ale to nie wszystko. Kiedy badałem je czubkami palców, odkryłem, jak delikatna jest ich zewnętrzna krawędź: cienka, ciepła, łagodna, aksamitna, niemal półprzezroczysta. Wiecie, jak nazywa się po łacinie obrąbek ucha? Helix. Jak helisa. W liczbie mnogiej helisy. Uszy były częścią jej absolutnej wyjątkowości, uzewnętrznieniem jej DNA. Podwójna helisa jej helis.

Później, zastanawiając się, co mogła mieć na myśli, kiedy mówiła o „bzdurach”, które przelatują obok jej zadziwiających uszu, pomyślałem: cóż, oskarżenie o oziębłość –to wielka bzdura. Tyle że to słowo wpadło prosto do jej uszu, a stamtąd do mózgu, gdzie utkwiło na zawsze.

Julian Barnes, Jedyna historia, tłum. Dominika Lewandowska-Rodak, Warszawa 2018.

Ta-Nehisi Coates / James Baldwin

SOMETHING ELSE WAS HAPPENING in the background—I had met Barack Obama. I was still holding on to my general admiration of the man, but I had also written several blog posts criticizing him, for his insistence on “color-blind policy” and for his tendency to hector black people on their alleged shortcomings. Obama would regularly invite journalists who disagreed with him to the White House to spar. From time to time, I found myself among the summoned—usually after I’d written something critical. In the first of these, I was intimidated and left thinking I’d failed to do my job. The second time I was responding to the embarrassment of the first. I thought of my days back in Baltimore, back on the block, insisting that “I ain’t no punk.” Before I left for D.C. for that second trip to the White House, Kenyatta looked at me and said, “What would Baldwin do?” Hmmm. I suspect something more elegant than what I did. I arrived to the meeting late. I was wearing jeans. I’d gotten rained on along the way. I argued, at length, with the president about health care and vulnerable people in Mississippi. I wasn’t lying, but the debate was also performative. I was trying to prove to myself that I would not be cowed or seduced by power. It was ridiculous. But it was also an exchange with the first black president in the history of the most powerful nation in the world.

I walked from the White House to Union Station to take the train home. I called my editor, Chris Jackson. I talked about the meeting—“Yo you shoulda seen it, Chris. I was the only other nigga in the room and fools was looking at us like, ‘These niggers are fighting!!!!’ ” But I found myself again talking about Baldwin and the beauty of what he’d done in The Fire Next Time. I talked about how I’d read the book in one sitting and the challenge I imagined of crafting a singular essay, in the same fashion, meant to be read in a few hours but to haunt for years. I told him we were in an extraordinary moment—the era of a black president and Black Lives Matter—much like Baldwin had written amid the fight for desegregation. Here he offered this admonition—“The road is littered with knockoffs of The Fire Next Time.” But he still encouraged me to try.

To invoke the name James Baldwin, these days, is to invoke the name of both a prophet and a God. More than his actual work, Baldwin, himself, has been beatified. That is why young writers descend on his long-abandoned house, like pilgrims into the Holy Land. That is why they have founded an entire genre of essay to document the hajj. The beatification is understandable. Baldwin owes his prominence as much to his image as to his words. And we don’t simply have the beauty of his words, we have the force of his presence. I am not immune—Baldwin the Legend was the ancestor Kenyatta sought to summon up when she asked, “What would Baldwin do?”

But all the magic I wanted was on the page. And when I looked closely, when I began to study, I did not even see magic, so much as a machinery so elegant, so wondrous, so imaginative as to seem supernatural. I am talking to young writers now. Your heroes are not mystics nor sorcerers but humans practiced at the work of typing and revising, and often agonized by it. I know this because I have chased before. I chased the work of Nas. I chased the work of E. L. Doctorow. I chased the work of Black Thought. From Dust Tracks on a Road to Jonah’s Gourd Vine, I chased the work of Zora Neale Hurston. From “The Colonel” to “The Museum of Stones,” I chased the work of Carolyn Forché. I chased them all, in the hope that somewhere in the underlined sentences, in the dog-eared pages, in the conversations with other writers, who too were chasing, I would find my own work, and that work would fill someone out there with the same magic, which is not magic, that had filled me that day, sitting in Founders Library, in awe of James Baldwin.

Ta-Nehisi Coates, We Were Eight Years in Power. An American Tragedy, 2017.



Z głębokości wołam do Ciebie, Boże. Jeśli zachowasz pamięć o grzechach, któż się ostoi? Zaraziłem się grzechem, czytając słowa niepsalmowe, zapisane przez ludzi o nieczystych duszach: „Szukam do seksu dyskretnego chłopaka, faceta, któremu chciałbym obciągać kutaska”, „Jest ktoś chętny do obrobienia gorącej pałki, lizania jajek i dupska. Higiena i dyskrecja gwarantowane i tylko do 14-ej jestem mobilny”, „Jakiś konkret wystawi do polerki żonatemu teraz?”, „Cześć. O 7 będę wracał z pracy. Kto mnie zaprosi na oral może i anal. Czekam na tel. Chętnie dojrzali po 45. roku życia”, „Siemka, kto da obciągnąć w jakimś kibelku w centrum?”.

Słowa te stały się moim powietrzem, rozmyślam o nich dniem i nocą. Ulepiłeś mnie z ducha i ciała. Duch mój ochoczy, ciało słabe. Kiedy przyjdzie wieczór, jadę w ciemność. Na tylnym siedzeniu zapominam się w grzechu. Ale, Boże, mam o wiele więcej powodów do wstydu.


O tym, że biskup pomocniczy lubi księży, wiedziałem już w seminarium. Wikary z mojej rodzinnej parafii powiedział mi pół żartem, pół serio: „Ale koło pomocniczego to się nie kręć”. Kręcili się ci, którzy chcieli zrobić karierę, i głupie ciotki klotki gotowe dać się przelecieć każdemu samcowi.


Jest jeden dzień w tygodniu, kiedy wchodzi się do klubu tylko w butach i skarpetkach. Tyle penisów merda wkoło, że po chwili nie zwraca się na nie uwagi. Nie dawaliśmy się wciągnąć w grupowy seks w darkroomie. Kilka razy ktoś mi przejechał po genitaliach i pośladkach, ja zrobiłem to samo, ale na tym się kończyło. No dobrze, chcę być szczery – jeśli nie mogłem wytrzymać, to pozwalałem fajnemu ciału na dotykanie przy pisuarze. Tylko dotykanie, do niczego więcej nie dochodziło. Mnie to całe rozluźnione środowisko trochę odpychało – nigdy nie wiadomo, co ten ładny penis chwilę temu penetrował.

Wracaliśmy nocą. Jeden zawsze musiał być trzeźwy. Proboszcz miał najlepiej, bo rano mógł pospać. Piękniś odprawiał mszę i jechał do pracy w kurii. Ja zapieprzałem do szkoły. Czasami proboszcz dzwonił do dyrektorki i prosił, żeby zorganizowała zastępstwo na religii, bo wikary czymś się zatruł. Przekupywał ją, chwaląc na kazaniach – że dzieci mają wysoki poziom nauczania, że szkoła angażuje się w życie parafii. Dyrektorka chodziła do kościoła, działały na nią takie bzdety.


Kochają się i zakonnicy. Ojcowie wchodzą w duchowe małżeństwa, wsuwają pod drzwi celi liściki, przynoszą na wycieraczkę pomarańczę, kiwi czy inny owoc. Ci homo są nagradzani przez przełożonych, mają lepsze cele i więcej wyjść na miasto. W jednym z klasztorów osiemdziesiąt procent ojców było homoseksualnych, w tym przeor. Cała prowincja o tym wiedziała, również prowincjał. Przez moment miałem stamtąd chłopaka. Ale postanowił żyć w celibacie.

Diecezjalni nie są lepsi. Biskupi boją się wysyłać księży na studia do Rzymu. Piękniś studiował. Przez rzymskie kluby przewalają się polscy kapłani. Zamiast studiować teologię i filozofię, wpadają w seksoholizm, alkoholizm, narkomanię. Szukają w klubach księży z Europy Zachodniej i Ameryki Północnej. Później załatwiają sobie przeniesienie do Stanów, Kanady, Włoch, Niemiec i tam tworzą związki. Do Polski chętnie sprowadziliby się zakochani w polskim duchowieństwie księża z Afryki, ale polscy księża ich nie chcą. Bo są czarni, biedni, kojarzą się z ludami misyjnymi.


Nadal jeździłem z proboszczem do klubu na rozbierane imprezy. On krążył po darkroomie. Ja siedziałem przy barze, ciągle ktoś dotykał moich genitaliów. Po pewnym czasie nie zwracałem na to uwagi, chyba że ktoś brał je do ust. Przychodziliśmy do hotelu tak wymęczeni, że zasypialiśmy w ubraniach.


Jeździłem sam do klubu. Na seks się nie godziłem – ewentualnie wspólna masturbacja. Spotkałem przy barze proboszcza ze swoim nowym wikarym, takim z kategorii ciotki klotki, chyba za karę go dostał. Jednemu i drugiemu przejechałem ręką po trąbie i dupie. Piliśmy wszystko – czysta, piwo, drinki. Poszliśmy do hotelu, był ostry seks. Rano łóżko było zarzygane, nawet moje jedyne majtki były zarzygane. Pierwszy raz w życiu wracałem na plebanię bez majtek.

Proboszcz dzwonił, żebym do nich wpadał. Wpadłem kilka razy, fajny seks z nimi był, proboszcz dbał i o mnie i o Ciotkę Klotkę. Młody załatwił zabawki erotyczne. Poczułem się staro, kiedy instruował nas, jak się czego używa. Zaczął sprowadzać na plebanię osiemnastolatków z okolicy, ale do własnego użytku, co wkurzyło proboszcza i wywalił go z parafii.

Marcin Wójcik, Celibat. Opowieści o miłości i pożądaniu, Warszawa 2017.

Your very respectful, MARCEL PROUST

[autumn 1914]

Madame, Forgive me for not having yet thanked you: it is I who have received marvelous roses described by you with “fragrance imperishable” but various which, in the evocations of the true poet that you are, cause the aroma, at every hour of the day, by turns, now to infiltrate the agatized chiaroscuro of the “Interiors” or now to expand within the fluent and diluted atmosphere of the gardens. Only … I have been so ill these days (in my bed which I have not left and without having noisily opened or closed the carriage entrance as I have it seems been accused of doing) that I have not been able to write. Physically, it was impossible for me. Keep the Revues as long as you like. — . By an astonishing chance Gide, of whom we were speaking, and whom I have not seen for 20 years, came to see me while we were speaking of him in our letters. But I was not in a condition to receive him. Thank you again Madame for the marvelous pages flushed with a smell of roses.

Your very respectful


The successor to the valet de chambre makes noise and that doesn’t matter. But later he knocks with little tiny raps. And that is worse.


[November 1915?]

Madame, I have been wanting for a long time to express to you my regret that the sudden arrival of my brother prevented me from writing to you during the last days of your stay in Paris, then my sadness at your leaving. But you have bequeathed to me so many workers and one Lady Terre — whom I do not dare call, rather, “Terrible” (since, when I get the workers to extend the afternoon a little in order to move things ahead without waking me too much, she commands them violently and perhaps sadistically to start banging at 7 o’clock in the morning above my head, in the room immediately above my bedroom, an order which they are forced to obey), that I have no strength to write and have had to give up going away. How right I was to be discreet when you wanted me to investigate whether the morning noise was coming from a sink. What was that compared to those hammers? “A shiver of water on moss” as Verlaine says of a song “that weeps only to please you.” In truth, I cannot be sure that the latter was hummed in order to please me. As they are redoing a shop next door I had with great difficulty got them not to begin work each day until after two o’clock. But this success has been destroyed since upstairs, much closer, they are beginning at 7 o’clock. I will add in order to be fair that your workers whom I do not have the honor of knowing (any more than the terrible lady) must be charming. Thus your painters (or your painter), unique within their kind and their guild, do not practice the Union of the Arts, do not sing! Generally a painter, a house painter especially, believes he must cultivate at the same time as the art of Giotto that of Reszke. This one is quiet while the electrician bangs. I hope that when you return you will not find yourself surrounded by anything less than the Sistine frescoes … I would so much like your voyage to do you good, I was so sad, so continually sad over your illness. If your charming son, innocent of the noise that is tormenting me, is with you, will you please convey all my best wishes to him and be so kind as to accept Madame my most respectful regards.



Excerpts from Afterword by Lydia Davis:

Because of his illness, Proust spent most of his time in bed, heavily dressed in — according to one account — two sweaters, socks, and long underwear, with a hot-water bottle at his feet that was renewed three times a day. A blanket folded in four hung over the large door to the room to protect him from drafts and noise. Both shutters and curtains were closed over the double-paned windows, so that no sound could be heard from the street. The chandelier that hung from the ceiling was never illuminated. A candle was kept burning, since he lit his powders using a folded paper rather than striking a match. He generally woke “for the day” at nine in the evening, and had his only meal at that time — coffee and a croissant which Céleste would bring to him when he rang.

When he felt well enough, Proust liked to have a friend come visit occasionally, as long as that friend followed certain rules: no cigarettes, of course, no perfume.


When he was feeling well enough, he talked without pause, and the person he talked to the most, because she was always available, was Céleste, an intelligent and responsive listener. He often rang for her after she had gone to bed, and she would come as she was, in her nightgown and robe, her hair “down her back,” as she says. He would talk to her for hours at a time, sitting up in bed leaning against two pillows, while she stood at the foot of the bed.

Gide describes, in his journal, Proust’s style of talking: “His conversation, ceaselessly cut by parenthetical clauses, runs on …”

The diplomat and Proust fan Paul Morand enlarges upon this: the Proustian sentence was “singsong, caviling, reasoned, answering objections the listener would never have thought of making, raising unforeseen difficulties, subtle in its shifts and pettifoggery, stunning in its parentheses — that, like helium balloons, held the sentence aloft — vertiginous in its length … well constructed despite its apparent disjointedness; … you listened spellbound …“


We are told that Proust wrote very fast. This, too, is apparent in the letters, in the sprawling handwriting, in the tendency to abbreviate, in the occasional missing word, and perhaps, though not necessarily, in the missing punctuation.


Houlgate was a neighboring town to Cabourg, where Proust liked to stay at the Grand Hôtel. Guests marveled, according to Philippe Soupault in his memoirs, over “how Monsieur Proust rented five expensive rooms, one to live in, the other four to ‘contain’ the silence.”

Marcel Proust, Letters to His Neighbor, translated by Lydia Davis, 2017.

Byłam kurwą, ponieważ byłam samotna


W, mój chłopak, powiedział, że jeśli go kocham, to będę się dla niego kurwić. Wiedziałam, że W żyje z kobiet, które trudnią się prostytucją. Nie miałam pojęcia, czy on kiedykolwiek żywił wobec mnie jakieś głębsze uczucia, a jeśli nawet, to na czym owe uczucia polegały. Sama sobie nie mogłam się nadziwić, dlaczego uganiam się za mężczyznami, którym na mnie nie zależy.

To matka, nie ojciec, zdominowała moje świadome życie. Matka, kiedy jeszcze żyła, albo mnie nie zauważyła, albo, jeśli już musiała, to mnie nienawidziła. Chciała, żebym została nikim, albo jeszcze gorzej, ponieważ wraz z moim pojawieniem się w jej łonie, a jeszcze nie na świecie, porzucił ją mąż. To powiedziała mi kiedyś matka, zniewalająco piękna, czarująca i kłamliwa. Kiedy jeszcze żyła.

Nieobecność to imię nie tylko ojca.

Dzieciństwem jest każdy dom publiczny.

Ten, w którym umieścił mnie W, nazywał się Ange.

Poza ścianami domu publicznego mężczyźni boją się i uciekają przed pięknymi kobietami; zniewalającą kobietę, która wiąże się z mężczyzną, musi piętnować jakaś bezcielesna blizna. Pod tym względem moja matka była słaba; jej słabość obróciła się w mój los.

Kobiety za drzwiami burdelu, niezależnie od tego, jak wyglądają w rzeczywistości, w oczach mężczyzn są zawsze piękne. Ponieważ spełniają ich fantazje. Takim właśnie sposobem to, co było znane jako “męski reżim”, oddzielało swój rozum od fantazji na terytorium, któremu nadano miano “kobiecych ciał”.

Byłam jedyną białą w burdelu, dlatego wszystkie pozostałe dziewczyny, łącznie z madam, która swego czasu była mężczyzną, nienawidziły mnie. Szydziły z moich cech charakteru, choćby z mojej uprzejmości. A już najbardziej nie mogły ścierpieć faktu, że to nie ekonomiczna konieczność popchnęła mnie do prostytucji. Dla nich słowo “miłość” nie miało znaczenia. Ja jednak nie dlatego zostałam kurwą, bo kochałam W tak bardzo, że zrobiłabym dla niego wszystko. Wszystko, byle go przekonać, żeby mnie kochał. Miłością, która, przekonywałam się powoli, nie miała mi być nigdy odwzajemniona. Zgłosiłam się do burdelu z własnej woli, ponieważ wierzyłam, że dopiero wtedy, gdy stanę się niczym, zacznę widzieć.

Nie miałam pojęcia, co robię.

Kiedy wstąpiłam do tego domu, madam odebrała mi wszystkie osobiste rzeczy, nawet maleńkie czarne okulary do czytania. Jakby była klawiszką. Jesteś biała, stwierdziła, więc pewnie ci się wydaje, że zasługujesz na coś więcej. Jak choćby na przykład szczęście. Mówiła, że jestem zbyt blada, zbyt delikatna, by znieść życie w takim miejscu.

Inne dziewczyny uważały, że mogę odejść z tego kurwilandu, kiedy tylko zechcę.

Ale ja nie mogłam odejść, ponieważ w domu publicznym byłam nikim. Nie było więc nikogo, kto mógłby odejść.

Była dzieckiem: gdybym się uwolniła od dzieciństwa, nic by ze mnie nie zostało.

Później dziewczyny zaakceptowały we mnie kurwę. Zaczęłam wtedy żałować, że nie kocham mężczyzny, który by mnie kochał.

W dzielnicy slumsów mieszkało mnóstwo wróżek. Kurwy chodziły do nich w chwilach wolnych od pracy. Mimo iż niebawem zaczęłam towarzyszyć moim przyjaciółkom, za bardzo się bałam, by mówić cokolwiek tym kobietom, z których większość była kiedyś w branży. Stawałam w cieniu i rzadko o coś pytałam, ponieważ nie chciałam zdradzić niczego na swój temat. Gdy zagadnęłam wreszcie o przyszłość, tak to zrobiłam, jakby ona w ogólnie nie istniała. Czułam się bezpieczna, znając tylko szczegóły codziennego życia, sracze, defekacje, wszystko to, co jest snem.

Jakby sny nie mogły być czymś rzeczywistym.

Wróżki włóczyły się po ulicach otaczających Ange.

Nie wróżyło to nic dobrego, a jedyna przepowiednia, jaką zapamiętałam, była oparta na karcie z Wisielcem:

Kobieta, która odczytywała karty, próbowała nadużyć mojego zaufania.

– Czy to oznacza, że popełnię samobójstwo? – spytałam.

– Ależ skąd, O. Ta karta mówi, że jesteś martwą osobą, która żyje. Że jesteś zombie.

Ja jednak wiedziałam swoje. Wiedziałam, że Wisielec, inaczej Gérard de Nerval, to mój ojciec i że każdy mężczyzna, którego pierdolę, to on.

Mój ojciec był właścicielem Śmierci, tego kurwilandu. Przesiadywał w swym królestwie nieobecności, sprawując kontrolę nad wszystkim, co nią nie było.

Karty pokazały mi wyraźnie, że go nienawidzę. Gdy jakieś posłanie podróżuje od tego, co niewidzialne, do świata, który jest widzialny, to posłańcem jest emocja. Mój gniew, posłaniec, miał doprowadzić do rewolucji. Mimo że rewolucje są niebezpieczne i to dla każdego.

Ale karty powiedziały jeszcze straszniejsze rzeczy. Powiedziały nam, kurwom, że rewolucja do której lada chwila miało dojść, musi upaść przez swą własną naturę i genezę. Że w chwili jej upadku, w chwili, gdy najwyższa władza jak wąż pożre własny łeb, kiedy ulice zaleje nędza i rozkład, ale inna już nędza i inny rozkład, wszystkie moje sny, sny które są mną, roztrzaskają się na kawałki.

– A wtedy – powiedziała wróżka – znajdziesz się na pokładzie statku piratów.

Te karty, które jeszcze pamiętam, powiedziały mi, że moja przyszłość będzie wolnością.

– Tylko co ja zrobię, gdy na świecie nie będzie nikogo, kto by mnie kochał? Kiedy cała egzystencja stanie się samą wolnością?

Karty pokazywały teraz wizje stresu, choroby, zarazy…

W burdelu przebywałam miesiąc. W nie odwiedził mnie ani razu, ponieważ nigdy mu na mnie nie zależało.

Byłam kurwą, ponieważ byłam samotna.

Wróżka powiedziała mi, że wolna stanę się wtedy, gdy odbędę podróż do krainy umarłych.

Starałam się uwolnić od samotności, jednak nic nigdy nie miało mnie uwolnić od samotności, zanim nie uda mi się uwolnić od samej siebie.

Kathy Acker, Kicia, Król Piratów. Poemat ciała, tłum. Katarzyna Karłowska, Poznań 2002, s. 11-14.

Przejdźmy się jeszcze kawałek

– Mieszkamy tu z mężem – powiedziała, wskazując budynek, obok którego wielokrotnie przechodziłem, w którego okna wciąż się wpatrywałem.

Pękło mi serce; wściekłem się, jakbym został zdradzony. Mimo upojenia alkoholem mogłem sobie jednak wyobrazić, że kobieta w tym wieku, pracująca w politycznej trupie teatralnej, która jeździ po różnych miastach Turcji, musi być zamężna. Dlaczego wcześniej o tym nie pomyślałem?

– Na którym piętrze? – spytałem.

– Naszych okien nie widać z ulicy. Mieszkamy na parterze, u dawnego maoisty, który nas zaprosił do Öngörenu. Rodzice Turgaya mieszkają na górze. Nasze okna są od strony ogrodu. Turgay mówił, że przechodząc tędy, zawsze patrzysz w okna.

Zrobiło mi się wstyd, że moja tajemnica wyszła na jaw. Lecz Rudowłosa wciąż miała na twarzy słodki uśmiech. Jej pełne, piękne usta były bardzo ponętne.

– Dobrej nocy – powiedziałem. – Spektakl był świetny.

– Nie, przejdźmy się jeszcze kawałek. Bardzo zainteresował mnie twój ojciec.

Na potrzeby zaciekawionych czytelników, którzy zapoznają się z moją historią po latach, muszę wyjaśnić pewną rzecz: w tamtym czasie, gdy umalowana (choćby nawet do teatru), pociągająca, rudowłosa kobieta po trzydziestce, ubrana w piękną granatową spódnicę mówiła do jakiegoś mężczyzny o wpół do jedenastej wieczorem: „Przejdźmy się jeszcze kawałek”, dla większości ludzi mogło to mieć – niestety – tylko jedno znaczenie. Ja, rzecz jasna, do owej większości nie należałem; byłem uczniem liceum, niepotrafiącym ukryć swej młodzieńczej miłości. Ponadto kobieta miała męża i nie byliśmy w środku Anatolii, czyli w Azji, lecz na zachód od Stambułu – w Europie. Poza tym w głowie miałem moralność politycznie zaangażowanego lewicowca. Moralność mojego ojca.

Szliśmy przez jakiś czas, nic nie mówiąc i myśląc o tym, że idziemy, nic nie mówiąc. Ciemne kąty były mniej ciemne, a na niebie nad miasteczkiem nie było widać gwiazd. Ktoś oparł rower o pomnik Atatürka stojący na placu Dworcowym.

– Rozmawiał z tobą o polityce? – spytała Rudowłosa.

– Kto?

– Czy polityczni znajomi twojego ojca często do was przychodzili?

– Ojca zwykle nie było w domu. Ani on, ani matka nie chcieli, żebym się mieszał w politykę.

– Dlaczego ojciec nie zrobił z ciebie lewicowca?

– Zostanę pisarzem…

– To napiszesz dla nas sztukę – powiedziała z czarującym uśmiechem. Wrócił jej dobry humor i roztaczała wokół siebie przyciągającą, uwodzicielską aurę. – Chciałabym, żeby ktoś napisał sztukę albo książkę taką jak moje końcowe monologi i żeby umieścił tam moje życie.

– Tego ostatniego monologu nie zrozumiałem do końca. Masz gdzieś tekst?

– Nie, zawsze je improwizuję pod wpływem chwili. Szklanka raki też robi swoje.

– Prawdę mówiąc, myślę o napisaniu sztuki – powiedziałem tonem głupiego, przemądrzałego licealisty. – Ale najpierw muszę poczytać trochę dramatów. Pierwszym klasycznym dziełem, do którego się wezmę, będzieKról Edyp.

Plac Dworcowy tej lipcowej nocy był znajomy jak wspomnienia. Ciemność zakryła biedę i zaniedbanie Öngörenu, a dzięki blademu pomarańczowemu światłu latarni budynek stacji i cały plac stały się ciekawymi miejscami, których fotografię można by umieścić na pocztówce. Mocne reflektory wojskowego jeepa przejeżdżającego obok oświetliły stado psów, które stały na chodniku.

– Szukają niezdyscyplinowanych żołnierzy, którzy prowokują zajścia, i dezerterów – wyjaśniła Rudowłosa. – Z jakichś powodów tutejsi szeregowcy mają okropny tupet.

– Nie wystawiacie dla nich specjalnych rzeczy w weekendy?

– Musimy zarabiać… – powiedziała, patrząc mi prosto w oczy. – Jesteśmy teatrem ludowym, a nie państwowym – nie mamy dofinansowania od rządu.

Wyciągnęła dłoń i zdjęła mi z kołnierza źdźbło słomy, które tam utkwiło. Poczułem bliskość jej piersi i długich nóg.

Wróciliśmy w milczeniu. Gdy szliśmy pod migdałowcami, oczy Rudowłosej zdawały się nie czarne, lecz zielone. Odczuwałem ogromny niepokój. Z daleka dostrzegałem budynek, w którego okna wpatrywałem się przez ostatni miesiąc.

– Mąż mówi, że dobrze pijesz jak na swój wiek. Czy twój ojciec też pił?

Pokiwałem głową. Zacząłem się zastanawiać, kiedy i w jakich okolicznościach siedziałem z jej mężem przy stoliku. Nie mogłem sobie przypomnieć. Nie chciałem też jednak pytać – pragnąłem jedynie zapomnieć o tym wszystkim i o moim zranionym sercu. W dodatku bolała mnie jak dziecko myśl, że gdy skończę pracę przy studni, już nigdy Rudowłosej nie zobaczę. Ten ból był bardziej nieznośny niż świadomość, że wiedziała, iż patrzyłem w jej okna (które w dodatku nie były jej).

Sto metrów od jej domu zatrzymaliśmy się pod jednym z migdałowców. Nie pamiętam teraz nawet, które z nas stanęło pierwsze. Uznawałem ją za mądrą i czułą. Uśmiechnęła się do mnie życzliwie i miło, z tym samym silnym, optymistycznym wyrazem twarzy, z którym patrzyła mi w oczy ze sceny. Poczułem wtedy nagle ten żal, który miałem w sobie, gdy oglądałem w teatrze ojca płaczącego nad synem.

– Turgay jest dziś w Stambule – powiedziała. – Jeśli jak ojciec lubisz alkohol, mogę cię poczęstować raki.

– Będzie mi miło – odparłem. – Poznam twojego męża.

– Turgay to mój mąż. Jakiś czas temu piliście razem, poprosiłeś go, żeby cię wziął na spektakl. – Zamilkła na chwilę, bym oswoił się z tym, co właśnie zrozumiałem. – Turgay czasami się wstydzi, że ożenił się z kobietą o siedem lat starszą, i ukrywa, że jesteśmy małżeństwem. Niech cię nie zwiedzie jego wiek, to mądry i dobry mąż.

Ruszyliśmy w stronę jej domu.

– A ja się właśnie zastanawiałem, gdzie piłem z twoim mężem.

– Tamtego wieczoru piliście z Turgayem raki Klubową w restauracji. W domu jest jeszcze pół butelki. Mam też turecki koniak tego dawnego maoisty. On zresztą niedługo wraca, a my się stąd zbieramy. Będę za tobą tęsknić, paniczu!

– Jak to?

– No wiesz, to już koniec naszego pobytu tutaj.

– Ja też będę za tobą tęsknił.

W bramie nasze ciała bardzo się do siebie zbliżyły. Ta bliskość przyprawiła mnie o zawroty głowy.

– Mam też ciecierzycę na zagryzkę i lód do twojej raki – powiedziała, otwierając bramę kluczem wyciągniętym z torebki.

– Ciecierzycy nie potrzebuję – odparłem tonem mówiącym, że się spieszę i nie zostanę długo.

Przeszliśmy przez wąski, nieoświetlony korytarz. Słyszałem, jak w ciemności szukała na breloczku drugiego klucza. Zapaliła zapalniczkę i w świetle płomienia odnalazła wśród przerażających cieni klucz oraz zamek, po czym otwarła drzwi i weszła do mieszkania.

Włączając światło w przedpokoju, odwróciła się w moją stronę.

– Nie masz się czego bać – powiedziała z uśmiechem. – Patrz, jestem w wieku twojej matki.

Orhan Pamuk, Rudowłosa, tłum. Piotr Kawulok, Kraków 2017.

History is more complicated than the stories we learn in school

Modernity was born in the West. Ask educated Westerners today why it was their part of the world, rather than another continent, that wrote the rules of the modern age, and they will likely tell you of Europe’s scientific revolution and the Enlightenment – and possibly the Renaissance. That would be true, as far as it goes. But history is more complicated than the stories we learn in school. What most would be unlikely to know is the degree to which Chinese technology provided critical sparks to the Industrial Revolution. Among other techniques and inventions, Europe took far-superior iron and steel production; the printing press; navigational tools, including the compass; gunpowder; and paper money from China. From Islam, Europe took binary mathematics (originally from India), astronomy, double-entry bookkeeping and much of its own forgotten knowledge from classical Greece and Rome. ‘[Much] of the European revival was based on the ideas, institutions, and technologies borrowed from the advanced civilizations in the Middle and Far East,’ notes Richard Baldwin, whose book on today’s Great Convergence is rightly acclaimed. The shift of power from the Islamic world to the Christian in the late Middle Ages had, in turn, been enabled by the destructive westward sweep of Genghis Khan’s Mongol hordes in the thirteenth century. In addition to its more benign exports, Mongol China delivered the Black Death, which wiped out between a third and a half of Europe’s population within three years. Here, too, the impact was complex. As the more urban civilisation, the Islamic world was dealt an even worse fate by the bubonic plague, since its people were more concentrated and so more exposed than those in Europe. You could say that the Mongols sharply improved Europe’s terms of trade. Jeffrey Garten’s history of globalisation, From Silk to Silicon, tells the story of the last millennium through ten biographies. His book ends with Steve Jobs. It opens with Genghis Khan. The latter’s impact was a fitting one with which to begin his story.


‘If we take the long view,’ writes Hugh White, Australia’s leading Sinologist, ‘the rise of India and China today is less a revolution than a restoration – a return to normal after a two-century interlude.’


Economists are notorious for getting the future wrong (just as they are peerless at explaining the past). The joke is that they have predicted ten out of the last five recessions. In recent years, during what is now called the age of hyper-globalisation, bad forecasting has erred in the opposite direction. Economists have consistently predicted growth where none has materialised. In particular, since the 2008 global financial crisis, forecasts have annually over-estimated the next year’s growth. The quickest way to verify this is to leaf through each of the past eight years’ estimates of the Davos Forum’s Global Economic Outlook. But if you stand back, the longer trends are unmistakable. China may well have to grapple with its own recession in the coming years (I can safely forecast that Western journalists would then promptly declare the death of China’s miracle). Indeed, Beijing ought already to have engineered a recession given the country’s high levels of domestic debt. At some point it will need to liquidate its bad loans. But China’s politburo clearly dreads the domestic backlash a recession might trigger. It has thus opted for slower growth – preferring to let the air out of the balloon rather than pop it.

Whatever its short-term fortunes, China will continue to make big strides on the West in the coming decades. In terms of purchasing power parity – measured by what you can buy in the local currency – China’s economy surpassed the US in 2014. Within a decade, give or take a few years, China will overtake America on more conventional dollar measures. By 2050 – a century after its communist revolution – China’s economy is likely to be twice the size of America’s and larger than all the Western economies combined. A century of restoration will have followed the century of humiliation. And by then, India’s economy will be roughly the same size as America’s. Whether the Western way of life, and our liberal democratic systems, can survive this dramatic shift of global power is the question of this book. The answer is not entirely in our hands. But our response so far has been to accelerate the shift. Donald Trump’s victory crystallises the West’s failure to come to terms with the reality it faces.

Edward Luce, The Retreat of Western Liberalism, 2017.